تاثیر ChatGPT روی مغز (آیا ChatGPT مهارتهای تفکر انتقادی را تضعیف میکند؟)
تاثیر ChatGPT روی مغز
پژوهش تازهای از آزمایشگاه رسانه MIT توجه زیادی جلب کرده است، چراکه نتایج آن میتواند زنگ خطری برای آینده یادگیری و آموزش باشد. این مطالعه بهطور مشخص نشان میدهد استفاده مداوم از مدلهای زبانی مثل ChatGPT ممکن است به فرایندهای شناختی مغز، از جمله تفکر انتقادی، حافظه و خلاقیت آسیب بزند. تاثیر ChatGPT روی مغز شاید از آن چیزی که فکر میکنید، بیشتر روی روند رشد تاثیر دارد.
طراحی مطالعه تاثیر ChatGPT روی مغز
این تحقیق روی ۵۴ شرکتکننده (۱۸ تا ۳۹ ساله از منطقه بوستون) انجام شد. پژوهشگران این افراد را به سه گروه تقسیم کردند:
- گروه اول: مقالههای SAT را با کمک ChatGPT نوشتند.
- گروه دوم: برای نگارش از گوگل بهعنوان ابزار جستوجو استفاده کردند.
- گروه سوم: بدون هیچ ابزار کمکی فقط با اتکا به ذهن خودشان نوشتند.
از همه خواسته شد چند مقاله ۲۰ دقیقهای در موضوعاتی مثل «اخلاق نوعدوستی» و «مشکل داشتن انتخابهای بیش از حد» بنویسند. همزمان، فعالیت مغزی شرکتکنندگان با EEG در ۳۲ ناحیه مختلف مغز ثبت شد.
یافتههای کلیدی تاثیر ChatGPT روی مغز
نتایج تاثیر ChatGPT روی مغز نشان داد تفاوت چشمگیری میان گروهها وجود دارد:
- کاربران ChatGPT : کمترین میزان درگیری مغزی را نشان دادند. به گفته محققان، این افراد «بهطور مداوم در سطح عصبی، زبانی و رفتاری ضعیفتر عمل کردند.» مقالاتشان بسیار مشابه بود، اصطلاحات تکراری داشت و فاقد خلاقیت و فکر اصیل بود. بسیاری از آنها در طول مطالعه تنبلتر شدند و حتی در پایان به کپیپیست مستقیم روی آوردند.
- گروه فقط مغز: بیشترین فعالیت عصبی را در باندهای آلفا، تتا و دلتا نشان دادند؛ امواجی که معمولاً با خلاقیت، بار حافظه و پردازش معنایی مرتبطاند. این افراد بیشتر درگیر نوشتن بودند، احساس مالکیت بالاتری داشتند و از نتیجه کار رضایت بیشتری ابراز کردند.
- کاربران گوگل: فعالیت مغزی و سطح رضایتشان بالا بود. این نکته مهم است، چون بسیاری از مردم اکنون به جای جستوجوی دستی در گوگل، ترجیح میدهند مستقیم پاسخ را از چتباتها بگیرند.
تجربه بازنویسی گروه تحت آزمایش
در مرحله بعد تاثیر ChatGPT روی مغز، پژوهشگران از همه شرکتکنندگان خواستند یکی از مقالههای خود را بازنویسی کنند، اما این بار شرایط جابهجا شد:
- گروهی که قبلاً از ChatGPT استفاده کرده بودند، باید بدون ابزار مقاله بنویسند.
- گروهی که فقط با مغز خودشان کار کرده بودند، این بار اجازه داشتند ChatGPT را بهکار گیرند.
گروه اول تقریباً هیچچیز از مقالههای خود به یاد نمیآوردند. در EEG نیز امواج آلفا و تتای ضعیفتری ثبت شد که نشان میداد حافظه عمیق و فرایندهای یادگیری درگیر نشدهاند. ناتالیا کوسمینا، نویسنده اصلی تحقیق، توضیح داد:
«کار انجام شد، سریع و راحت. اما هیچکدام از آن اطلاعات در شبکههای حافظه ادغام نشد.»
در مقابل، گروه دوم که ابتدا بدون ابزار تمرین کرده بودند، حالا با کمک ChatGPT عملکرد بسیار خوبی داشتند و افزایش چشمگیری در اتصال عصبی نشان دادند. این یافته نشان داد که اگر درست استفاده شود، هوش مصنوعی میتواند یادگیری را تقویت کند، نه تضعیف. هرچه جامعه بیشتر به این ابزارها برای راحتی فوری تکیه کند، رشد بلندمدت مغز قربانی خواهد شد.
پیامدهای روانشناختی
دکتر زیشان خان، روانپزشک کودکان و نوجوانان، در گفتوگویی توضیح داد که در بیماران خود نشانههای مشابهی دیده است:
«بچهها بیشازحد برای تکالیف به هوش مصنوعی متکی میشوند. این وابستگی میتواند به اتصالات عصبی آسیب بزند؛ همان اتصالاتی که به ما کمک میکنند اطلاعات را به یاد بیاوریم، مقاومت ذهنی داشته باشیم و در حل مسئله خلاق عمل کنیم.»
این نکته هشداردهنده است، زیرا نشان میدهد تاثیر ChatGPT روی مغز فراتر از کلاس درس میتواند به رشد شناختی و حتی سلامت روان نسل جوان آسیب بزند.
گزینشِ آگاهانه؛ اصولِ دوستیابی در عصرِ سلطهٔ ChatGPT
در عصری که مدلهای زبانی مانند هوش مصنوعی بخش بزرگی از ارتباطاتِ نوشتاریِ ما را پوشش میدهند، درکِ چرایی و چگونگی انتخابِ دوستانِ واقعی اهمیتِ دوچندانی یافته است. اگرچه فناوری میتواند در پردازشِ اطلاعات به ما کمک کند، اما نباید اجازه داد که مهارتهای اجتماعی و تفکرِ انتقادیِ ما در پسِ پاسخهایِ آمادهٔ ماشینها رنگ ببازد. دوستیهایِ پایدار بر پایهٔ اشتراکِ ارزشها، همدلیِ عمیق و تجربههای مشترکِ فیزیکی شکل میگیرند؛ عناصری که هیچ الگوریتمی قادر به بازآفرینیِ آنها نیست. استفادهٔ ابزاری از فناوری، در عینِ حفظِ اصالتِ تعاملاتِ انسانی، کلیدِ شکلدهی به روابطِ معنادار در عصرِ دیجیتال است.
تحقیقات آینده
کوسمینا و تیمش اعلام کردهاند که در حال انجام پژوهشهای مشابه روی فعالیت مغزی در برنامهنویسی و مهندسی نرمافزار هستند. او هشدار میدهد:
«نتایج حتی بدتر بوده است. اگر شرکتها بخواهند برنامهنویسان تازهکارشان را بهطور کامل با هوش مصنوعی جایگزین کنند، شاید کارایی بالا برود، اما توانایی تفکر انتقادی، خلاقیت و حل مسئله در نیروی کار بهطور جدی کاهش مییابد.»
جمعبندی
این تحقیق شاید کامل نباشد، اما پیام مهمی دارد: وابستگی بیشازحد به ChatGPT میتواند ذهن ما را تنبل کند و مهارتهای تفکر انتقادی را تضعیف نماید. در عین حال، یافتهها نشان میدهند اگر استفاده از این ابزارها هوشمندانه و همراه با تمرین ذهنی باشد، میتوانند به یادگیری کمک کنند.
به قول دکتر کوسمینا:
«ما باید قبل از پیادهسازی گسترده این فناوریها، آزمایش و قانونگذاری جدی داشته باشیم. آموزش مغز هنوز به روشهای آنالوگ نیاز دارد.»
